Historia i Patron Uczelni

wprowadzenie

Początki Krakowskiej AWF wiążą się z utworzonym w 1893 r. na Uniwersytecie Jagiellońskim, 2-letnim Kursem Naukowym dla Kandydatów na Nauczycieli Gimnastyki w Szkołach Średnich i Seminariach Nauczycielskich. Kurs ten prowadzony na przy Wydziale Lekarskim UJ , przekształcono w 1913 r. w 2-letnie Studium Wychowania Fizycznego. Organizowało ono oprócz kształcenia nauczycieli, wykłady i ćwiczenia praktyczne dla ogółu słuchaczy Uniwersytetu. Kurs Naukowy, a następnie Studium WF były pionierską instytucją uniwersyteckiego kształcenia nauczycieli wf w Polsce, a wprowadzenie obowiązkowego wychowania fizycznego dla ogółu studentów, stawia Wszechnicę Jagiellońską na trzecim miejscu wśród uniwersytetów europejskich po Gandawie (1908 r.) i Kopenhadze(1909 r.).
Kontynuacją idei uniwersyteckiego kształcenia nauczycieli wf było 3-letnie Studium Wychowania Fizycznego, utworzone w Polsce Odrodzonej (1927 r.) przy Wydziale Lekarskim UJ. W 1950r .Studium przekształcono w samodzielną Wyższą Szkołę Wychowania Fizycznego. Wprowadzono też 4-letnie studia magisterskie (1954 r.). W roku 1972 uczelnia otrzymała nazwę: Akademia Wychowania Fizycznego, a wkrótce po tym nadano jej imię Bronisława Czecha. Ważnym osiągnięciem było uzyskanie praw do nadawania stopni naukowych z zakresu nauk kultury fizycznej (stopień doktora 1970 r., stopień doktora habilitowanego 1987 r.).
Dziś nasza Akademia jest trójwydziałową Uczelnią wyższą o pełnych prawach akademickich, mającą względnie ustabilizowaną kadrę naukową, nowoczesną bazę materialną i dobre perspektywy dalszego rozwoju. Na trzech wydziałach: Wychowania Fizycznego i Sportu, Turystyki i Rekreacji oraz Rehabilitacji Ruchowej działają 2 instytuty (Instytut Fizjologii Człowieka, Instytut Nauk Humanistycznych), 20 katedr i 44 zakłady dydaktyczno-naukowe, 3 pracownie naukowe oraz jednostki międzywydziałowe i pozawydziałowe. Uczelnia zatrudnia około 550 pracowników etatowych. W gronie 348 nauczycieli akademickich jest ponad 50 tzw. samodzielnych pracowników naukowo-dydaktycznych w tym 18 profesorów tytularnych, 32 profesorów uczelnianych (nadzwyczajnych), 5 doktorów habilitowanych. Z tego w niepełnym wymiarze etatowym pracuje 8 samodzielnych pracowników naukowych, w tym 6 profesorów. Na obu Wydziałach kształci się na studiach dziennych, wieczorowych i zaocznych w ramach 4 kierunków studiów i specjalności łącznie około 4500 studentów, nie licząc kilkuset słuchaczy studiów podyplomowych.

strona 2

Jubileusz 80-lecia Krakowskiej Uczelni Wychowania Fizycznego, którego obchody przypadły w roku akademickim 2006/2007 był dobrą okazją do przypomnienia choćby w dużym skrócie, najważniejszych wydarzeń w dziejach tej zasłużonej placówki naukowo-dydaktycznej. Na wstępie chciałbym podkreślić, iż jubileusz 80-lecia Uczelni związany jest z powołaniem jej do życia w Polsce Niepodległej. W świetle dokumentów źródłowych i zapatrywań historyków jest to uproszczone bowiem idea uniwersyteckiego kształcenia nauczycieli wychowania fizycznego w Krakowie oraz stosowna instytucja realizująca tę ideę w praktyce, zrodziły się tu znacznie wcześniej. Pomijając wcześniejsze, nieudane próby wprowadzenia w 1868 r. wykładów i ćwiczeń z gimnastyki dla studentów Wydziałów: Lekarskiego i Filozoficznego Uniwersytetu przez Wenantego Piaseckiego – lekarza i nauczyciela gimnastyki, mamy tu na myśli utworzenie na Wszechnicy Jagiellońskiej 16 lutego 1893 r. Kursu Naukowego dla Kandydatów na Nauczycieli Gimnastyki w Szkołach Średnich i Seminariach Nauczycielskich oraz w rok później (1894) Państwowej Komisji Egzaminacyjnej dla absolwentów tychże kursów.
Warto podkreślić, iż uchwałę w tym względzie Senat UJ podjął na wniosek Rady Szkolnej Krajowej przy usilnych staraniach prof. Henryka Jordana wspieranego w swych staraniach przez grono postępowych profesorów Uniwersytetu (m. in. Napoleon Cybulski, Odon Bujwid, Emil Godlewski i in.) oraz działaczy „Sokoła” i prezydenta m. Krakowa.

Tak Kurs Naukowy jak Komisja Egzaminacyjna wzorowane były na analogicznych instytucjach, które powstały przy uniwersytetach w Wiedniu (1870) i Pradze (1978). Podstawę prawną do ich utworzenia dawało Rozporządzenie Ministra Oświecenia Publicznego z dnia 10 września 1870 r. Dwuletni Kurs Naukowy i Komisja Egzaminacyjna były powiązane ściśle z Uniwersytetem. Kierownikami Kursu byli kolejno profesorowie: Henryk Jordan (1894–1907), Odon Bujwid (1907), Emil Godlewski (junior 1907–1914). Pierwszy kurs rozpoczął się w roku akademickim 1895/1896. Do wybuchu wojny w 1914 r. odbyło się 9 pełnych 2-letnich cykli kształcenia, na których studiowało 204 słuchaczy. Dalszy rozwój Kursu i jeszcze ściślejsze jego powiązanie z Uniwersytetem nastąpiło w 1913 r., kiedy to utworzono Dwuletnie Studium Wychowania Fizycznego UJ, rozszerzono i unowocześniono plany studiów oraz wprowadzono wykłady z teorii wychowania fizycznego i ćwiczenia praktyczne z kilku dyscyplin, dla ogółu studentów Uniwersytetu. Kurs Naukowy, a następnie Studium Wychowania Fizycznego UJ uznać należy za pionierskie instytucje uniwersyteckiego kształcenia nauczycieli wychowania fizycznego w Polsce. Co więcej, wprowadzenie wykładów z teorii wychowania fizycznego oraz ćwiczeń z gimnastyki, lekkiej atletyki, gier ruchowych i strzelania dla ogółu studentów Uniwersytetu, stawia Wszechnicę Jagiellońską w czołówce uniwersytetów europejskich (wcześniej Gandawa 1908, Kopenhaga 1909). Kurs Naukowy, a następnie Studium WFUJ zapoczątkowało określony system kształcenia kadr kultury fizycznej w Polsce, nawiązujący do koncepcji przyjętych na uniwersytetach amerykańskich i w niektórych krajach europejskich. Trwałą spuścizną Kursu Naukowego i Studium WF był niewątpliwie uniwersytecki system kształcenia kadr w dziedzinie kultury fizycznej. Ten model kształcenia wprowadzono w okresie międzywojennym w Polsce na dwóch uniwersytetach: w Poznaniu i Krakowie. Po zakończeniu I wojny światowej, trudna sytuacja społeczno-gospodarcza i polityczna w kraju udaremniła usilne starania o reaktywowanie Studium. Ogromne potrzeby kadrowe polskiego szkolnictwa zmusiły władze oświatowe do doraźnych rozwiązań w kształceniu nauczycieli wychowania fizycznego. Podobnie jak przy uniwersytetach w Warszawie, Poznaniu i Lwowie, utworzono również przy Uniwersytecie Jagiellońskim, Roczne Państwowe Kursy Wychowania Fizycznego. W Krakowie, głównie dzięki staraniom prof. Wydz. Lekarskiego UJ Stanisława Ciechanowskiego – gorącego orędownika reaktywowania przedwojennego Studium WF, zorganizowano trzy takie kursy.

Kierownikiem pierwszego z nich był sam Ciechanowski, pozostałych dwóch dr Zygmunt Wyrobek – wizytator wychowania fizycznego i wykładowca Studium pedagogicznego UJ. Łącznie na trzech kursach kwalifikacje zdobyły 124 osoby. Po rozwiązaniu Rocznych Państwowych Kursów WF w 1924 r. środowisko krakowskie ze zdwojoną energia przystąpiło do starań o utworzenie regularnych studiów wychowania fizycznego przy Uniwersytecie. Sprzyjało temu ministerialne rozporządzenie z 7 października 1924 r. przewidujące kształcenie nauczycieli wychowania fizycznego na studiach uniwersyteckich lub w autonomicznych instytutach WF.

strona 3

Prof. S. Ciechanowski nie ustając w swych staraniach na rzecz utworzenia Studium przy UJ, w licznych memoriałach do Ministerstwa WRiOP i Senatu UJ pisał: Potrzebę takiej katedry (chodzi o katedrę teorii wychowania fizycznego – K.T.) jako ośrodka Studium Wychowania Fizycznego zbyteczne zdaje mi się uzasadniać, zwłaszcza gdy chodzi o katedrę tę w naszej Wszechnicy, w której profesorem był Henryk Jordan i w której aż do wybuchu wojny istniało w formie tzw. kursów dla nauczycieli gimnastyki – jedyne w Polsce Studium Wychowania Fizycznego dla słuchaczy Wydziału Filozoficznego. Jednakże, mimo przychylnej opinii Wydziału Lekarskiego i Senatu UJ, z uwagi na ogólne trudności gospodarcze kraju i brak jasnej polityki władz centralnych w tym względzie, sprawa utworzenia Studium WF natrafiała na przeszkody. W tej sytuacji prof. S. Ciechanowski doprowadził w październiku 1925 r. do utworzenia przy Uniwersytecie Komisji do Spraw Wychowania Fizycznego i Ćwiczeń Cielesnych Młodzieży Akademickiej na czele której stanął rektor Uniwersytetu. Jednym z głównych celów Komisji było utworzenie Studium WF przy Uniwersytecie. Opracowany przez Komisję projekt organizacyjny Studium WF wraz z wnioskiem o jego powołanie, poparty przez Radę Wydziału Lekarskiego, Senat Akademicki UJ w dniu 17 maja przyjął i jednogłośnie uchwalił. Zawierał on m. in. postanowienie 1. Otwarcia z dniem 15 września 1927 r. Oddziału Wydziału Lekarskiego pod nazwą Studium Wychowania Fizycznego (…) 2. Uruchomienia w ramach organizowanego 3-letniego Studium Wychowania Fizycznego, uproszczonego studium dla pragnących obok innych przedmiotów studiować również wychowanie fizyczne, a nie mających zamiaru ubiegać się o stopień magistra wychowania fizycznego. W ten sposób kilkuletnie starania o reaktywowanie przedwojennego Studium WF przy UJ zostały pomyślnie zakończone, bowiem wniosek Senatu Uniwersytetu o zatwierdzenie Studium WF wysłany do Ministerstwa WRiOP został wkrótce zaakceptowany. Tak więc na mocy tej decyzji powstało 3 letnie Studium Wychowania Fizycznego z prawem nadawania absolwentom niższego stopnia – magistra wychowania fizycznego. Powołana przez Senat Komisja Organizacyjna Studium WF w składzie: przewodniczący prof. Kazimierz Kostanecki, członkowie: prof. prof. Stanisław Ciechanowski, Witold Gądzikiewicz, Zygmunt Mysłakowski, Walery Goetel, Ernest Maydell i in., w bardzo krótkim czasie opracowała całokształt zagadnień organizacyjnych i przekazała dalsze czynności Stałej Komisji Studium WF UJ, złożonej z profesorów i docentów Uniwersytetu oraz delegatów Wydziałów: Filozoficznego i Lekarskiego. Komisja Stała Studium kierowała całokształtem spraw związanych z jego działalnością i rozwojem. Jej obradom przewodniczył dyrektor Studium, lub jego zastępca, których wybierano corocznie spośród członków Komisji.

strona 4

Funkcje te w okresie istnienia Studium sprawowali następujący profesorowie i wicedyrektorzy:

dyrektorzy:

  • prof. Witold Gądzikiewicz (1927–1929),
  • prof. Ernest Maydell (1929–1930),
  • prof. Tadeusz Rogalski (1930–1939),
  • prof. Bożydar Szabuniewicz (1945–1950),

zastępcy dyrektora:

  • prof. Jerzy Kaulbersz (1927–1939),
  • dr Józef Figna (1945–1949),
  • dr Jan Bugajski (1949–1950).

W latach 1927-1949 Studium działało przy Wydziale Lekarskim UJ i rozwijało się w bardzo trudnych warunkach. Brak etatów, katedr i zakładów naukowych, elementarnych urządzeń, pomieszczeń i obiektów sportowych był poważną przeszkodą w rozwoju Studium. Dzięki subwencjom PUWFiPW można było opłacić wykładowców i instruktorów oraz wynajmować niezbędne obiekty i pomieszczenia, (np. sala „Sokoła” i pływalnia YMCA).

Mimo tych trudności Studium mogło odnotować osiągnięcia. Zaliczyć do nich można: utworzenie w 1935 r. Katedry Wychowania Fizycznego i Anatomii Stosowanej (później Anatomii Klinicznej) z Zakładem, zbudowanie stadionu w 1938 r. oraz ukończenie w stanie surowym hali, sali gimnastycznej i pomieszczeń administracyjnych przy ul. Grzegórzeckiej 24 a, osiągnięcie wysokiego poziomu naukowo-dydaktycznego kształcenia, zwłaszcza w zakresie teoretycznego i metodyczno-pedagogicznego przygotowania słuchaczy i wreszcie wypromowanie w latach 1927–1950, 627 absolwentów – nauczycieli wychowania fizycznego, spośród których ponad 90% uzyskało stopień magistra wychowania fizycznego. Znakomita ich większość pracowała w szkolnictwie, gdzie zyskali wysoką ocenę pod względem zawodowego i pedagogicznego przygotowania. Jeśli idzie o strukturę studiów to istniał 3-letni kurs – jako zasadniczy oraz 2-letni kurs „uproszczony” – traktowany jako studia dodatkowe, obok innego głównego kierunku. Forma studiów uproszczonych była przejściowa i istniała tylko dwa lata.

Plan studiów 3-letnich obejmował trzy bloki przedmiotowe: przedmioty przyrodniczo-„medyczne” – realizowane w ramach Wydziału Lekarskiego, przedmioty pedagogiczno-psychologiczne – wykładane przez profesorów Wydziału Filozoficznego oraz przedmioty zawodowe, z teorii i praktyki wychowania fizycznego i sportu wraz z obozami letnimi i zimowymi. Łączny wymiar godzin oprócz obozów wynosił 3140 godzin. Z tego 2050 godzin przypadało na wykłady i ćwiczenia z nauk przyrodniczych i pedagogiczno-psychologicznych (na te ostatnie przypadało zaledwie ok. 250 godzin) i 1090 godzin na wykłady i ćwiczenia z zakresu wychowania fizycznego i sportu (czyli tzw. „przedmioty praktyczne”). W procesie kształcenia zatem kładziono główny nacisk na zagadnienia teoretyczne, które obejmowały ok. 70% wszystkich godzin, wyjąwszy zajęcia obozowe.

Absolwenci 3-letniego Studium WF mogli ubiegać się o stopień magistra wychowania fizycznego, a po odbyciu praktyki i złożeniu państwowego egzaminu nauczycielskiego, otrzymywali uprawnienia do nauczania w szkołach średnich i seminariach nauczycielskich, wychowania fizycznego i higieny – jako przedmiotów głównych oraz somatologii – jako przedmiotu pobocznego. Ponadto jeśli złożyli dodatkowe egzaminy z zakresu biologii lub tzw. „nauk filozoficznych”, uzyskiwali także prawo do nauczania tych przedmiotów jako pobocznych. Natomiast wspomniane trudności lokalowe, brak własnych katedr, zakładów i laboratoriów oraz etatów, nie sprzyjały rozwojowi badań naukowych, bowiem nie mogło wytworzyć się silniejsze środowisko naukowe bezpośrednio związane z problematyką wychowania fizycznego. Stąd też działalność naukowa ograniczała się w zasadzie do prowadzenia prac magisterskich i publikacji o charakterze raczej metodycznym. Uprawiano ją w ramach Sekcji Naukowej Koła Studentów Wychowania Fizycznego UJ oraz Sekcji Wychowania Fizycznego i Higieny Szkolnej Krakowskiego Koła Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych. W pracach badawczych wyróżnić można: problematykę poświęconą tradycyjnym grom i zabawom ruchowym, ćwiczeniom i sportom kobiecym oraz dydaktyczno metodycznym aspektom ćwiczeń stosowanych. Zarówno wysokie kwalifikacje naukowe i pedagogiczne grona wykładowców jak i dominacja w planie studiów przedmiotów teoretycznych sprawiły, że poziom naukowy i dydaktyczny Krakowskiego Studium WF był bardzo wysoki. Wysoki był również poziom umiejętności metodyczno-pedagogicznych i osobistego usprawnienia absolwentów.

Wybuch II wojny światowej i okupacja hitlerowska spowodowały znaczne straty osobowe i materialne Studium. (Zginęli śmiercią bohaterską lub męczeńską m. in. wykładowcy: mgr Otto Christof w kampanii wrześniowej, mgr Marian Lubaczewski rozstrzelany w Krzesławicach, profesorowie: Kazimierz Kostanecki i Zygmunt Szantroch w obozach koncentracyjnych i wielu innych. Wielu absolwentów i wykładowców podjęło walkę z najeźdźcą walcząc w zbrojnym podziemiu lub armii polskiej na zachodzie i wschodzie). Niemcy zdewastowali obiekty Studium przy ul. Grzegórzeckiej 24 a (urządzając w budynkach hali fabrykę margaryny) i zlikwidowali znaczną część majątku ruchomego. Część dokumentów, książek i aparatury zdołali uratować z narażeniem życia byli pracownicy Studium, z drem Franciszkiem Kłapkowskim na czele.

Mimo ogromnych strat i powojennych trudności niemal natychmiast po ustąpieniu frontu, grono pracowników i byłych absolwentów Studium przystąpiło do jego organizacji. Byli wśród nich m. in.: dr Józef Figna, mgr Zygmunt Jesionka, dr Jan Bugajski, dr Halina Kubalska, mgr Cecylia Szlenkowa, dr Zofia Walczyńska, dr Emil Dudziński (wcześniej Dudek) i in. Już 8 marca 1945 r. odbyło się pierwsze posiedzenie Komisji Studium WF, w marcu też 1945 r. rozpoczął się pierwszy powojenny rok akademicki. Były to niezwykle trudne lata w działalności Studium. Tylko bezgraniczne oddanie i ofiarność studentów oraz pracowników sprawiły, iż nieprzerwanie kontynuowano wykłady i ćwiczenia. Zdołano ponadto doprowadzić do stanu używalności obiekty Studium. przy ul. Grzegórzeckiej 24 a, oraz częściowo ustabilizować kadrę dydaktyczną przez zatrudnienie 5 pracowników działu praktycznego na etatach. Nowa społeczno-polityczna rzeczywistość po II wojnie światowej pociągnęła za sobą ogólne przeobrażenia w kraju. Znalazło to wyraz także w reformie szkolnictwa wyższego. Na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 stycznia 1950 r. Wydział Lekarski został wydzielony z UJ i przekształcony w Akademię Medyczną. W ten sposób Studium WF związane z Wydziałem Lekarskim zostało oddzielone od Uniwersytetu.

strona 5

Kolejnym Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 lipca 1950 r. Studium WF zostało wyodrębnione z Akademii Medycznej i przekształcone w Wyższą Szkołę Wychowania Fizycznego – autonomiczną uczelnię wyższa podległą Głównemu Komitetowi Kultury Fizycznej. Był to bez wątpienia krok naprzód w rozwoju kształcenia kadr kultury fizycznej w Polsce, stwarzający ponadto perspektywy rozwoju Uczelni, która od tego momentu, aż do chwili obecnej, rozwija się na wszystkich odcinkach. Na czele nowoutworzonej WSWF stanęła jako jej rektor wówczas doc. dr Eugenia Stołyhwo (antropolog) i jako dziekan doc. dr Bożydar Szabuniewicz (fizjolog). W chwili powstania Uczelnia posiadała zaledwie 15 etatów w tym 9 pracowników naukowo-dydaktycznych, oraz 19 pracowników kontraktowych. W następnych latach następował systematyczny proces etatyzacji i zmian strukturalnych oraz programowych.

W 1952 r. utworzono Studium Wojskowe, a w 1953 nadano Uczelni statut. W 1954 r. utworzono Wydział Wychowania Fizycznego i powołano 8 katedr oraz 15 zakładów naukowych. W tymże roku wprowadzono 4-letnie jednolite studia magisterskie wychowania fizycznego, zwiększając wymiar godzin na rzecz nauk społeczno-pedagogicznych i przedmiotów praktyczno-zawodowych. Utworzono również Studium Biologiczne – umożliwiające zdobycie absolwentom dodatkowych kwalifikacji nauczycielskich oraz zorganizowano specjalizacje trenersko-instruktorskie w głównych dyscyplinach sportowych i w zakresie gimnastyki leczniczej. W 1958 r. powołano Senat Akademicki oraz dokonano dalszych zmian strukturalnych. Szczególnie ważne były nowe katedry tj. Katedra Rehabilitacji Leczniczej i Katedra Turystyki, bowiem stały się one zalążkiem nowych kierunków studiów, a następnie wydziałów. Utworzono też Zakład Pomocy Naukowych i Dydaktycznych, Zakład Opieki Lekarskiej dla studentów oraz wprowadzono 5-letnie studia zaoczne dla pracujących z punktami konsultacyjnymi najpierw w Katowicach, a następnie w Kielcach, Rzeszowie i Nowym Sączu. Po kilkuletniej działalności punkty te sukcesywnie likwidowano. Mimo wielu pozytywnych zmian, na drodze do dalszego rozwoju Uczelni stały przede wszystkim: brak własnej kadry naukowej i nader trudne warunki lokalowo-bazowe (przez lata działalność Uczelni prowadzona była w 11 punktach miasta, przeważnie w wynajmowanych obiektach).

Rozwój kadry naukowej początkowo realizowano w ramach Koła Naukowego, poprzez dodatkowe studia oraz staże naukowe tzw. „praktyków” w zakładach teoretycznych. Przełomowe znaczenie miało dopiero przyznanie uprawnień do nadawania stopni naukowych doktora i doktora habilitowanego z zakresu nauk wychowania fizycznego (obecnie kultury fizycznej) AWF w Warszawie (1958 i 1966), a później także Uczelni Krakowskiej (1970 i 1987). Dzięki tym uprawnieniom nastąpił znaczny rozwój ilościowy i jakościowy własnej kadry naukowo-dydaktycznej.

Dzięki niestrudzonym staraniom władz Uczelni, przychylności władz lokalnych i centralnych oraz wysiłkowi całego środowiska, w 1972 r. rozpoczęto budowę nowej Uczelni na terenie Parku Kultury i Wypoczynku pomiędzy Krakowem i Nową Hutą. Nieustanna troska kolejnych Władz Uczelni, a zwłaszcza Rektorów, sprawiła, że mimo piętrzących się trudności (finansowych, przerobowych, przeobrażeń ustrojowych itp.) zdołano zbudować to co widać gołym okiem. Proces inwestycyjny zresztą trwa nadal nieprzerwanie aż do dziś. W latach 80-tych oddano do użytku: pozyskaną w stanie surowym krytą pływalnię przy ul. Rogozińskiego, w 1998 r. Zespół Sal Gimnastycznych, w 2001 r. tunel podziemny z bieżnią tartanową i zapleczem treningowym głównego stadionu oraz w 2002 r. Zespół Dydaktyczno Naukowy tzw. II Wydziału. Poza tym dużym nakładem sił i środków zbudowano Ośrodek Sportów Wodnych w Załężu nad jeziorem Rożnowskim, przeprowadzono kapitalny remont stadionu lekkoatletycznego oraz skomputeryzowano Uczelnię i wyposażono ją w sieć internetową. Zarówno uzyskanie praw akademickich i związany z tym rozwój własnej kadry naukowej jak i budowa nowej Uczelni, stworzyły trwałe podstawy dla dalszego jej rozwoju. W latach 70-tych i 80-tych dokonano również licznych zmian w organizacji i toku studiów. W 1972 r. wprowadzono zmianę nazwy Uczelni na Akademia Wychowania Fizycznego, nadając jej wkrótce po tym imię Bronisława Czecha.

Jednolite 4-letnie studia magisterskie zastąpiono odgórnie studiami dwustopniowymi (3-letnie zawodowe i 2-letnie magisterskie) sprofilowanymi w 5 kierunkach kształcenia: wychowania fizycznego, sportowym, rehabilitacji ruchowej, rekreacji ruchowej oraz obsługi ruchu turystycznego. System ten okazał się nietrafny i po kilku latach powrócono do jednolitych studiów magisterskich. Wprowadzono również 2-letnie zaoczne studia podyplomowe w zakresie różnych specjalności i dyscyplin sportowych. Elementem wspomnianej reformy było także wprowadzenie, w miejsce 11 katedr i 17 zakładów, 5 instytutów przedmiotowo-kierunkowych z 24 zakładami i zespołami dydaktycznymi. Po kilku latach powrócono jednak do struktury katedralno-zakładowej pozostawiając także niektóre instytuty. Do ważniejszych wydarzeń zaliczyć należy utworzenie w 1976 r. drugiego wydziału pod nazwą Wydział Turystyki i Rekreacji z dwoma kierunkami kształcenia: rekreacją ruchową oraz organizacją i obsługa ruchu turystycznego. Oba kierunki realizowano w trybie studiów dziennych i zaocznych. W 1991 r. z uwagi na mały potencjał kadrowy Wydział ten zlikwidowano pozostawiając Instytut i oba kierunki kształcenia. Okres transformacji ustrojowej kraju, wzrastająca konkurencja w zakresie usług edukacyjnych, relatywnie zmniejszające się dotacje budżetowe dla szkół wyższych oraz zwiększająca się liczba kandydatów na studia (np. w bieżącym roku 10 kandydatów na 1 miejsce na kierunku turystyka) wymuszają komercyjne podejście do problemu kształcenia. W związku z tym wprowadzono „studia wieczorowe” (rehabilitacja i turystyka) częściowo odpłatne. Zasada ta obowiązuje również studia zaoczne, studia doktoranckie i studia magisterskie uzupełniające.

strona 6

Na przestrzeni lat 1927-2002 wykształcono w Uczelni na różnych kierunkach i rodzajach studiów z górą 20 tysięcy absolwentów (bez absolwentów studiów podyplomowych!). Przeważająca większość ok. 60% wykształciło się na kierunku wychowanie fizyczne. Ponadto kilka tysięcy osób ukończyło zaocznie studia podyplomowe o różnych specjalnościach. Są to głównie trenerzy i instruktorzy sportowi, specjaliści rehabilitacji, rekreacji i turystyki, oraz absolwenci kierunku wychowania fizycznego, którzy uzyskali dodatkowe tytuły trenerów lub instruktorów sportu w kilkunastu dyscyplinach. Wśród absolwentów było i jest wielu wybitnych trenerów oraz znanych sportowców olimpijczyków. m. in. trenerzy: Emil Dudziński, Władysław Stawiarski, Edward Surdyka, Stanisław Adamczyk, Jan Mikułowski, Stanisław Majorek, Ryszard Stasik, Szymon Krasicki, Andrzej Kozak, Edward Budny, Jacek Choynowski, Apoloniusz Tajner, Lech Salomonowicz, Zbigniew Miązek i wielu in. (patrz wykaz na końcu książki). Nie sposób wymienić w referacie nazwiska ok. 40 olimpijczyków-studentów naszej Uczelni. W kilkudziesięciu ostatnich latach dokonywał się również ogromny postęp naukowy Uczelni oraz wzrastała jej rola w środowisku. Ilustracją tych zjawisk może być zarówno rozwój badań naukowych i wydawnictw Uczelni jak i rozwój kadry naukowo dydaktycznej oraz kontaktów i współpracy Uczelni z różnymi placówkami. Wydawane od 1962 r. do 1991 r. „Roczniki Naukowe” obejmują 28 tomów o łącznej objętości ok. 730 arkuszy wydawniczych. Ponadto wydano 108 t. „Studiów i Monografii”, 163 t. „Podręczników i skryptów”, 90 t. „Zeszytów Naukowych”, 16 t. „Folia Turistica”, 34 t. „Antropomotoryki” i 5 t. „Studiów Humanistycznych”. Prócz tego szereg publikacji ukazało się w wydawnictwach ogólnokrajowych i zagranicznych. Wydano też kilkaset tytułów wydawnictw informacyjno-dokumentacyjnych (biuletyny, Informatory, sprawozdania itp.). Jeśli idzie o prace naukowo-badawcze to w początkowym okresie po usamodzielnieniu się Uczelni w 1950 r., główny nurt badawczy związany był z naukami przyrodniczymi, a zwłaszcza z biologią, antropologią i fizjologią. Szczególna rola, jaka przypadła w naukowym rozwoju Uczelni biologii i antropologii, polegała na zaszczepieniu u znacznej grupy pracowników problematyki badawczej i podstaw metodologicznych właściwych tym naukom. Toteż problematyka biologicznych i społecznych uwarunkowań rozwoju fizycznego oraz sprawności ruchowej dzieci i młodzieży w różnym wieku, dominowała przez wiele lat. W tym nurcie prowadzi się również od lat badania w zakresie tendencji przemian międzypokoleniowych oraz tematykę obejmująca problematykę genetycznych i środowiskowych uwarunkowań właściwości somatycznych i funkcjonalnych człowieka. Na kanwie tych nurtów badawczych rozwinęła się także nowa dyscyplina antropomotoryka, która ma szereg osiągnięć w badaniach nad uwarunkowaniami i procesami rozwoju motoryki w wychowaniu fizycznym i sporcie. Osiągnięcia badawcze w tych naukach sprawiły, iż przyjęło się mówić o Krakowskiej Szkole Antropologii, a także Antropomotoryki. Badania fizjologiczne nad funkcjami i wydolnością organizmu ludzkiego obejmowały skomplikowaną i nowoczesną problematykę badawczą. Dotyczyła ona m. in. rozwojowych i środowiskowych oraz genetycznych uwarunkowań fizjologiczno-biochemicznych przemian ustrojowych w wysiłkach fizycznych o różnej intensywności, jak również oceny wydolności sportowców i jej przydatności w sterowaniu treningiem. Szczególną rolę odgrywają badania dotyczące termodynamiki, przemiany gazowej i fizjologii mięśni. Także i w tej dyscyplinie mówi się o Krakowskiej Szkole Fizjologii Sportu. Do ważnych badań należały prace nad oceną efektywności postępowania rehabilitacyjnego w głównych działach klinicznych oraz badania nad problemem kinezyprofilaktyki u dzieci i młodzieży oraz u osób w wieku produkcyjnym i podeszłym. Ważne były badania dotyczące rehabilitacji leczniczej kręgosłupa. Osobne miejsce zajmowały badania nad urazowością w sporcie i metodami zapobiegania im oraz efektywnością procesów odnowy biologicznej w skrajnych wysiłkach. Prowadzono również badania bakteriologiczne obiektów i urządzeń sportowych oraz miejscowości turystyczno-wypoczynkowych i problemy biometeorologiczne w sporcie. Szczególną rolę dla praktyki sportowej odgrywały badania nad selekcją i naborem w sporcie wysokokwalifikowanym oraz zależnością wyników sportowych od zróżnicowanych cech i czynników.

Istotne znaczenie dla wychowania fizycznego i sportu mają prowadzone od kilkunastu lat badania psychologiczne. Zmierzają one do określenia metod diagnozy psychologicznej oraz skonstruowania optymalnego modelu współpracy psychologa z praktyką sportu kwalifikowanego. Dobre rezultaty osiągnięto również w badaniach nad rozwojem psychomotorycznym dzieci. W nurcie badań teorii wychowania fizycznego był problem kształcenia kadr naukowych. Badania miały zasięg międzynarodowy i koordynowane były przez naszych profesorów.

Poczesne miejsce zajmują także badania socjologiczne i filozoficzne nad mechanizmami i właściwościami współczesnego sportu zwłaszcza olimpijskiego. Szczególnie interesujące są wyniki dotyczące badań nad losami polskich olimpijczyków filozoficzną wieloaspektową, szczególnie aksjologiczną, refleksją nad nowożytnym ruchem olimpijskim. Natomiast badania pedagogiczne zmierzały do wykazania znaczenia różnych obszarów kultury fizycznej jako skutecznego instrumentu w procesie wychowania człowieka i zagospodarowania jego czasu wolnego. Badano również funkcje wychowawcze klubu sportowego, znaczenie stosunków międzyosobniczych w zespołowych grach sportowych oraz współzależność pomiędzy wynikami w nauce, a sprawnością fizyczną młodzieży. Ponadto w humanistycznym nurcie badawczym były prace dotyczące roli czynnika społecznego w rozwoju polskiej kultury fizycznej XIX i XX wieku. Prowadzono również badania biograficzne i źródłoznawcze oraz dotyczące instytucji kultury fizycznej w Polsce w/w okresie. Ten niezwykle pobieżny przegląd dorobku naukowego uzupełniają badania w zakresie turystyki i rekreacji ruchowej. Zmierzały one do kompleksowego określenia modelu programowo-organizacyjnego rekreacji ruchowej z uwzględnieniem zróżnicowanych form i środowisk społeczno-zawodowych. Badania w dziedzinie turystyki zmierzały do określenia czynników determinujących rozwój turystyki i wypoczynku. Badano też rolę systemów organizacji i zarządzania turystyką jako czynnika rozwoju społeczno-gospodarczego kraju.

Ponadto liczne badania kompleksowe i ekspertyzy wykonywano na zlecenie różnych instytucji i przedsiębiorstw. Jedynie tytułem przykładu wymienić można eksperyment naukowy w narciarstwie zwany „Próbą Limanowską”, przeprowadzony na zlecenie Ministerstwa Oświaty, opracowanie koncepcji programowo-organizacyjnych w zakresie rekreacji ruchowej i rehabilitacji leczniczej na zlecenie Kombinatu Huta Stalowa Wola, Huty Aluminium w Skawinie, Instytutu Metali Nieżelaznych w Gliwicach, opracowanie modelu narciarskiej szkoły mistrzostwa sportowego na zlecenie Kuratorium OiW w Krośnie i Nowym Sączu i wiele innych, na zlecenie i przy współpracy „Polsportu” w Bielsku Białej, Wydziału Nauk Rolnych i Leśnych PAN, Politechniki Krakowskiej, Akademii Medycznej w Krakowie, Centralnego Laboratorium Przemysłu Obuwniczego w Krakowie, Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Przemysłu Budowy Urządzeń Chłodniczych CEBEA w Krakowie i wielu innych. W większości były to badania kompleksowe obejmujące pracowników różnych dyscyplin naukowych.
Na przełomie lat 60. i 70. istniał zespół naukowy ds. badań narciarskich, współpracujący z wiodącym w tych czasach w Europie odpowiednikiem w NRD.
Wyrazem rozwoju naukowego w ostatnich latach jest wielkość środków uzyskiwanych z Komitetu Badań Naukowych w ramach tzw. grantów. Na 14 zgłoszonych przez pracowników Uczelni grantów, 8 jest pomyślnie zakończonych, pozostałe w trakcie realizacji lub oczekują na zatwierdzenie. Wartość dotychczas wykonanych prac wynosi ok. 1,5 miliona złotych. Granty realizowane są głównie z zakresie: fizjologii, rehabilitacji leczniczej, medycyny sportu, lekkoatletyki. Względnie szeroki jest również zakres prac badawczych zleconych przez Polskie Związki Sportowe: Narciarski, Łyżwiarstwa Figurowego, Snowbordu, PZS Niepełnosprawnych „START”, Stowarzyszenie narciarstwa Alpejskiego „SKI TEAM”, KS „Cracovia” i in. Największy udział w tych badaniach mają: fizjologia, psychologia, antropomotoryka, biomechanika, teoria i metodyka pływania i sporty zimowe.
Trzecią formą jest program badań własnych, finansowany dość skromnie ze środków Uczelni. Dotyczy on głównie prac dysertacyjnych, ale również innych – uwzględniając w miarę możliwości zainteresowania szerokiego grona pracowników. Wyrazem rozwoju Uczelni jest również uzyskanie przez pracowników naszej Akademii do 2006 r.:
215 stopni naukowych doktora nauk kultury fizycznej, 24 stopnie doktora habilitowanego i 18 tytułów naukowych profesora nauk kultury fizycznej. Ogółem w Uczelni wypromowano 329 doktorów, 35 doktorów habilitowanych oraz 20 osób otrzymało tytuł profesora z tego 18 pracowników krakowskiej AWF3. Ponadto w ostatnich latach nasza Akademia nadała 5 tytułów doktora „honoris causa” wybitnym uczonym, profesorom: Maciejowi Demelowi – teoretykowi wychowania fizycznego (1993), Stanisławowi Pankowi – antropologowi i wieloletniemu zasłużonemu rektorowi naszej Uczelni (1996), Robertowi Malinie – antropologowi (2001), Ryszardowi Przewędzie – teoretykowi wychowania fizycznego (2001), Krzysztofowi Przecławskiemu – socjologowi (2005). Wyrazem rozwoju naukowego była, lub jest nadal kontynuowana, współpraca naukowa Uczelni z uniwersytetami: w Kuopio (Finlandia), Kopenhadze, Amsterdamie, Niszu, Orleanie, Braga (Portugalia), Ołomuńcu oraz instytutami Kultury Fizycznej w Moskwie, Kijowie, Lwowie, Akademią Fizjoterapii w Groningen, Wyższą Szkoła Fizjoterapii w Utrechcie. Ostatnio nawiązano kontakty z uniwersytetami w Lubljanie, Newcastle, Monachium i Kolonii. W latach 1950-2006 Uczelnią kierowali konkretni ludzie i określone gremia kierownicze.

strona 7

Z uwagi na rozmiary referatu, przypomnimy jedynie nazwiska rektorów: w latach -

  • 1950–1955 prof. dr Eugenia Stołyhwo
  • 1955–1959 doc. dr Artur Jurand; pod jego nieobecność w latach 1956–1959 p.o. rektora, prorektor dr Ludomir Mazurek
  • 1959–1965 prof. dr Bronisław Jasicki
  • 1965–1968 prof. dr med. Stanisław Grochmal
  • 1968–1978 prof. dr hab. Stanisław Panek
  • 1978–1981 prof. dr hab. Kazimierz Toporowicz
  • 1981–1987 prof. dr hab. Adam Klimek
  • 1987–1993 prof. dr hab. Jan Szopa
  • 1993–1999 prof. dr hab. Janusz Zdebski
  • 1999–2005 prof. dr hab. Marian Bukowiec
  • 2005– 2008 prof. dr hab. Janusz Zdebski
  • 2008 -  prof.dr hab Andrzej Klimek

obecnie...

Dziś nasza Akademia jest trójwydziałową Uczelnią wyższą o pełnych prawach akademickich, mającą względnie ustabilizowaną kadrę naukową, nowoczesną bazę materialną i dobre perspektywy dalszego rozwoju. Na trzech wydziałach: Wychowania Fizycznego i Sportu, Turystyki i Rekreacji oraz Rehabilitacji Ruchowej działają 2 instytuty (Instytut Fizjologii Człowieka, Instytut Nauk Humanistycznych), 20 katedr i 44 zakłady dydaktyczno-naukowe, 3 pracownie naukowe oraz jednostki międzywydziałowe i pozawydziałowe. Uczelnia zatrudnia około 550 pracowników etatowych. W gronie 348 nauczycieli akademickich jest ponad 50 tzw. samodzielnych pracowników naukowo-dydaktycznych w tym 18 profesorów tytularnych, 32 profesorów uczelnianych (nadzwyczajnych), 5 doktorów habilitowanych. Z tego w niepełnym wymiarze etatowym pracuje 8 samodzielnych pracowników naukowych, w tym 6 profesorów. Na obu Wydziałach kształci się na studiach dziennych, wieczorowych i zaocznych w ramach 4 kierunków studiów i specjalności łącznie około 4500 studentów, nie licząc kilkuset słuchaczy studiów podyplomowych.

Reprezentacją studentów jest Rada Uczelniana Samorządu Studenckiego, która koordynuje i organizuje działalność studentów, odzwierciedlającą zróżnicowanie ich zainteresowania społeczno-kulturalne, artystyczne i turystyczno-sportowe. Zajmują się tym 4 Komisje Rady Samorządu oraz takie organizacje jak:

  • Zespół Pieśni i Tańca „Krakowiak”,
  • Koło PTTK AWF,
  • Akademicki Klub Narciarski „Gips”,
  • Sekcje Sportu Powszechnego w ramach Klubu AZS AWF.

W uczelni działa także klub sportowy AZS AWF zrzeszający około 500 zawodników, w tym 165 studentów AWF. Klub prowadzi działalność w sekcjach sportowych, wśród których pierwszoplanowe miejsce zajmują: lekkoatletyka, kajakarstwo górskie, snowboard, łyżwiarstwo szybkie, piłka ręczna kobiet. Od 2001 roku działa Stowarzyszenie Absolwentów.

poczet władz

REKTORZY WSWF I AWF W KRAKOWIE

PROREKTORZY

  • 1950 - 1955 Eugenia Stołyhwo
  • 1955 - 1959 Artur Jurand
  • 1956 - 1959 p.o. rektora, prorektor Ludomir Mazurek
  • 1959 - 1965 Bronisław Jasicki
  • 1965 - 1968 Stanisław Grochmal
  • 1968 - 1978 Stanisław Panek
  • 1978 - 1981 Kazimierz Toporowicz
  • 1981 - 1987 Adam Klimek
  • 1987 - 1993 Jan Szopa
  • 1993 - 1999 Janusz Zdebski
  • 1999 - 2005 Marian Bukowiec
  • 2005 - 2008 Janusz Zdebski
  • 2008 - Andrzej Klimek
  • 1956-1961 Ludomir Mazurek prorektor, p.o. rektora
  • 1961-1965 Jerzy Kaulbersz prorektor
  • 1965-1968 Henryk Smarzyński
  • 1969-1978 Kazimierz Toporowicz
  • od 1975 do 1978 prorektor ds. dydaktyczno-wychowawczych
  • 1975-1978 Rysard Kubica prorektor ds. nauki
  • 1978–1981 Emil Dudziński – prorektor d.s. rozwoju Uczelni
  • 1978-1981 Adam Pąchalski – prorektor ds. nauki
  • 1981-1984 Ryszard Kubica prorektor ds. nauki
  • 1981-1987 Jerzy Emmerich prorektor ds. dydaktyczno-wychowawczych
  • 1984-1987 Stanisław Gołąb prorektor d.s. nauki
  • 1987-1990 Kazimierz Toporowicz prorektor ds. wychowawczych
  • 1987-1993 Henryk Grabowski prorektor ds. nauki
  • 1990-1993 Jerzy Emmerich prorektor ds. dydaktyczno-wychowawczych
  • 1993-1996 Stanisław Gołąb prorektor d.s. nauki
  • 1993-1996 Janusz Żarek – prorektor do spraw dydaktyczno-wychowawczych,
  • 1996-1999 Marian Bukowiec – prorektor d.s studenckich
  • 1996-2002 Krzysztof Spodaryk - prorektor ds. nauki
  • 1999-2002 Ryszard Winiarski, prorektor d.s studenckich
  • 2002-2005 Ryszard Winiarski - prorektor ds. nauki
  • 2002-2008 Jerzy Cempla – prorektor ds. studenckich
  • 2005-2008 Jerzy Żołądź – prorektor ds. nauki
  • 2008 -  Aleksander Tyka - prorektor ds. studenckich
  • 2008 -  Edward Mleczko -  prorektor ds. nauki
WYKAZ DZIEKANÓW WSWF I AWF W KRAKOWIE

Wydział Wychowania Fizycznego:

  • 1950 - 1951 Bożydar Szabuniewicz
  • 1951 - 1953 Henryk Smarzyński
  • 1953 - 1955 Franciszek Kłapkowski
  • 1955 - 1960 Stefan Suchoń
  • 1960 - 1961 Stanisław Panek
  • 1961 - 1963 Mieczysław Bilek
  • 1963 - 1969 Władysław Kahl
  • 1969 – 1972 Adam Pąchalski
  • 1972 – 1981 Władysław Stawiarski
  • 1981 – 1984 Stanisław Gołąb
  • 1984 – 1987 Jan Szopa
  • 1987 – 1993 Janusz Zdebski
  • 1993 – 1996 Marian Bukowiec
  • 1996 – 2002 Jerzy Cempla
  • 2002 – 2005 Ryszard Żarów
  • 2005 – 2008 Ryszard Żarów
  • 2008 -   Jerzy Cempla

Wydział Turystyki i Rekreacji

  • 1975 – 1981 Roman Kwapuliński
  • 1981 – 1984 Roman Peretiatkowicz
  • 1984 – 1990 Teofila Jarowiecka
  • 1990 – 1991 Tadeusz Kasperczyk
  • 2009 -  Ryszard Winiarski

Wydział Rehabilitacji Ruchowej

  • 2005 - 2006 Krzysztof Spodaryk
  • 2006 - 2008 Anna Marchewka
  • 2008 - Anna Marchewka

Patron Uczelni

Bronisław Czech (1908-1944) – człowiek i sportowiec
Narciarz, trzykrotny olimpijczyk (1928 – 10 miejsce w kombinacji norweskiej, 1932 – 7 miejsce w kombinacji norweskiej, 1936 – 7 miejsce w sztafecie 4x10 km), absolwent CIWF w Warszawie (1934 r.), trener, wielki patriota. W okresie dwudziestolecia międzywojennego był jednym z najpopularniejszych sportowców Polski.

Dom rodzinny

Urodził się 25.VII.1908 r. w Zakopanem, w rodzinie Józefa i Stanisławy Czechów. Nie była to jednak typowa rodzina góralska. Dziadek Bronisława Czecha – Łukasz Czechowski (lub Czechowicz), za udział w Powstaniu Styczniowym został zesłany przez władze carskie na Syberię. Po ucieczce posługiwał się już nazwiskiem skróconym o połowę. Józef Czech – jego syn – przybył do Zakopanego w poszukiwaniu pracy. W Wodoleczniczym Zakładzie dr Andrzeja Chramca pracował jako mechanik kotłowy i palacz. W latach 1910-1917 należał do Klubu Kolarzy w Zakopanem.
W Zakopanem poznał swoją przyszłą żonę – Stanisławę Namysłowską, pochodzącą z Alwerni koło Krakowa. Ich ślub odbył się 17.V.1901 r. Zamieszkali wspólnie na Starej Polanie, przy ulicy Chramcówki 2. Właśnie tam przyszła na świat czwórka ich dzieci – Stanisława (1903 r.), Władysław (1906 r.), Bronisław (1908 r.) i Janina (1916 r.).
W 1920r. rodzina Czechów przeprowadziła się do większego domu mieszczącego się przy zakopiańskim Rynku (dom istnieje do dzisiaj, od 1984 r. mieści się tam Izba Pamięci B. Czecha).

Był zawodnikiem...

Bronisław Czech w wieku dwunastu lat odniósł pierwszy sportowy sukces w zawodach narciarskich zorganizowanych w Zakopanem. Nagrodą były upragnione narty. Początek jego kariery zawodniczej datuje się od roku 1924. Był członkiem SNPTT Zakopane, ale w wyniku nieporozumień zmienił barwy klubowe i od 1937r. reprezentował barwy AZS Kraków. Po raz pierwszy wywalczył tytuł mistrza Polski w kombinacji norweskiej w wieku dwudziestu lat, a po raz ostatni w wieku dwudziestu dziewięciu lat (dwa lata przed wybuchem drugiej wojny światowej). Nie był więc bohaterem pojedynczych zawodów, lecz utrzymywał wysoki poziom sportowy przez cały czas trwania kariery zawodniczej. Jako jedyny spośród ówczesnych zawodników, w tym samym roku (1937) zdobył tytuł mistrzowski w obydwu kombinacjach (norweskiej i alpejskiej), co najlepiej świadczy o jego wszechstronności.
Począwszy od 1928 roku, reprezentował polskie barwy w najbardziej prestiżowych imprezach międzynarodowych (igrzyska olimpijskie, zawody FIS). Najbliższy zdobycia medalu olimpijskiego był w Saint Moritz. Niestety, najprawdopodobniej zawiodła odporność psychiczna. Istotne znaczenie posiadał fakt, iż polskie narciarstwo zaistniało na sportowej mapie świata. Oto bowiem nikomu nieznany, dwudziestoletni Polak, nawiązał walkę z najlepszymi. W zawodach FIS największym jego sukcesem było zajęcie czwartego miejsca w kombinacji norweskiej i tytuł mistrza świata w biegu zjazdowym (nieoficjalnie, konkurencja rozgrywana poza konkursem) w Zakopanem, w 1929 roku. Należy tutaj podkreślić, iż w zawodach FIS w odróżnieniu od igrzysk olimpijskich, nie obowiązywało ograniczenie liczby startujących. Dlatego też ich poziom sportowy był bardzo wysoki. Nagminnie zwyciężali w nich Skandynawowie (głównie Norwegowie), zajmujący z reguły kilkanaście pierwszych miejsc. Uzyskanie przez zawodnika rezultatu zbliżającego go wynikowo do tej elity, decydowało więc o przynależności do czołówki światowej.
Poziom sportowy reprezentowany przez polskich zawodników był odbiciem trudnej sytuacji, w jakiej znajdowało się ówczesne narciarstwo polskie (brak bazy, wykwalifikowanej kadry instruktorsko-trenerskiej, sprzętu itp.). Bronisław Czech wygrał bieg zjazdowy podczas zawodów FIS w wiązaniach "skonstruowanych" domowym sposobem ze sprężyn, podczas gdy zawodnicy zagraniczni stosowali już wiązania uwzględniające specyfikę konkurencji alpejskich.
Bronisław Czech znany był z zamiłowania do forsownego treningu i niezwykle higienicznego trybu życia. Podczas swej długiej kariery zawodniczej, nigdy nie wyszedł z roli zawodnika-gentlemana. Był człowiekiem o dużym poczuciu humoru, otwartym, łatwo nawiązującym kontakty międzyludzkie, co bez wątpienia przyczyniało się do utrzymania popularności, nie tylko w środowisku sportowym. W zbiorach rodziny Czechów zachowały się telegramy z gratulacjami od najważniejszych osób II Rzeczypospolitej, a wśród nich znaleźć można również Zaproszenie na herbatkę do... prezydenta I. Mościckiego (niestety, nie wiadomo, czy z tego zaproszenia B.Czech skorzystał).
Dużą wagę przywiązywał do estetyki ubioru. Na nartach najczęściej można go było spotkać w granatowych , zawsze odprasowanych w kantkę spodniach i swetrze w podobnym kolorze, z białym kołnierzykiem koszuli wyłożonym na wierzch. Białe rękawiczki i białe wypustki skarpet nad cholewkami butów uzupełniały strój.
Był jednym z pierwszych wykwalifikowanych trenerów narciarstwa w Polsce (od 1932 r.), a studia w Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego inspirowały go do poznawania podstaw teoretycznych treningu narciarskiego. W 1933 r. na łamach „Wychowania Fizycznego” ukazał się jego artykuł Domowy wyrób nart, a rok później kolejny – Jesienna zaprawa do biegu i skoku. Wspólnie z A. Kasprzykiem wydał książkę Narciarska zaprawa biegowa i skokowa. Był to pierwszy podręcznik adresowany do narciarzy zaawansowanych technicznie, w którym wskazówki zawarte na 177 stronach tekstu wzbogacone zostały szkicami, rysunkami, fotografiami ułatwiającymi zrozumienie proponowanej przez nich metody. Jako trener kierował przygotowaniem reprezentacji Polski do najważniejszych imprez międzynarodowych (m.in. do Igrzysk Olimpijskich w Garmisch Partenkirchen oraz Zawodów FIS w 1939 r.). W sezonie poprzedzającym wybuch II wojny światowej kierował szkoleniem w szkole narciarstwa Zjazdowego na Kasprowym Wierchu.

...artystą

Od wczesnego dzieciństwa wykazywał również zainteresowania i uzdolnienia artystyczne, szczególnie w kierunku malarstwa. Pierwsze kroki w tej dziedzinie stawiał pod kierunkiem pejzażysty Zefiryna Ćwiklińskiego, który wynajmował pokój u Czechów. Od 1924 r. Bronisław Czech zaczął malować obrazki na szkle. Podejmował tematy religijne i legendarno-góralskie. Jego obrazki przedstawiały zbójników, kosiarzy, oraczy, tańczących górali, szałasy, ale najczęściej przewijającym się motywem były krokusy. Uwagę zwraca fakt, iż tematy te ujmował nieco inaczej, niż artyści posługujący się tą techniką. Kładzenie cieni, dążenie do poprawności proporcji rysunku, operowanie płaską plamą, zbliżały jego prace do obrazów Michała Stańki, którego zresztą dobrze znał. Malował dużo, a dochody uzyskane ze sprzedaży obrazków przez szereg lat stanowiły jego główne źródło utrzymania. Prace Bronisława Czecha można było nabywać w księgarni "Gebethner i Wolf", mieszczącej się wówczas obok budynku poczty w Zakopanem.
Swoje zainteresowania sztuką rozwijał w Państwowej Szkole Przemysłu Drzewnego, do której zaczął uczęszczać od 1.IX.1924 r. Był hospitantem na oddziale snycerstwa, tzn. uczestniczył tylko w zajęciach zawodowych (nauka w warsztacie). Dyrektorem szkoły był wówczas jej wielki reformator – Karol Stryjeński (prezes Sekcji Narciarskiej Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego), wielki animator narciarstwa, uczestniczący aktywnie w organizacji zawodów szkolnych, krajowych i międzynarodowych, a wybudowana pod jego kierunkiem skocznia na Krokwi miała przełomowe znaczenie dla rozwoju tej dyscypliny w Polsce.
Sukcesy na narciarskich trasach prawdopodobnie zachęciły młodego Bronka Czecha do całkowitego oddania się narciarstwu, co spowodowało przerwanie nauki w tej szkole.Młody mistrz narciarski nie powinien tak łatwo rezygnować z mistrzostwa w rzeźbie, gdzie rokowano mu tak piękną przyszłość pisał „Przegląd Sportowy” w 1927 r.

... taternikiem i ratownikiem górskim

Z powodzeniem uprawiał turystykę górską i taternictwo. Wspinaczkę traktował jako część treningu uzupełniającego do narciarstwa, ale nie tylko. Partnerem jego górskich wypraw był często Jerzy Ustupski (wioślarz, medalista Igrzysk Olimpijskich w Garmisch Patretenkirchen w 1936 r.).
Bronek Czech był solą w oku taterników. – Odwala ściany i granie z taką samą łatwością, z jaką pokonuje najcięższe przeszkody w zjeździe na nartach – pisał Rafał Malczewski na łamach „Przeglądu Sportowego” w 1928 r. – Lecz mało mówi o tem. Nie umie spreparować tego odpowiednio. Nie robi siebie kapłanem tajemniczego kultu. A "magiki" tatrzańskie, rezerwując sobie wyłącznie prawo używania i pojmowania gór, są nad wyraz niezadowolone. Narciarz, sportowiec – chodzi, a nie gada. Cieszy się i raduje swoją młodością, odwagą pogodą, ale nie twierdzi, by spełniał jakąkolwiek misję.
Jak twierdził W.H.Paryski – Bronisław Czech przechodził najtrudniejsze drogi swoich czasów. Drogi poprowadzone przez siebie samodzielnie opisywał i robił szkice, które się zachowały, ale opisów tych nigdy nie publikował, choć chętnie użyczał innym. Pozostawał w cieniu innych wybitnych indywidualności, bo nigdy nie nadawał rozgłosu swoim osiągnięciom.
Umiejętność swobodnego poruszania się po górach wykorzystywał również niosąc pomoc ofiarom gór. Był ratownikiem Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, a szczegółowy opis jego udziału w wyprawach ratunkowych zawiera Księga Wypraw TOPR. Umarłbym, gdyby mnie zamknęli i nie pozwolili chodzić po górach.powiedział kiedyś do swojej matki, zatroskanej o jego bezpieczeństwo. Zdanie to nabrało szczególnego znaczenia po wybuchu II wojny światowej. {/slide}

... pilotem szybowcowym

Jego wielką pasją było również szybownictwo. Zainteresowania tą dziedziną sportu datują się od roku 1932,a do ich rozbudzenia w znacznym stopniu przyczynił się jego przyjaciel Kazimierz Schile. W ciągu siedmiu lat uprawiania tej dyscypliny uzyskał wszystkie możliwe stopnie (kategorię „A”, „B”, „C” pilota szybowcowego oraz stopień instruktora).
Z zapisu w „Książce zdrowia członka załogi statku powietrznego” wynika, iż był raczej drobnej budowy. Mierzył 168 cm wzrostu i ważył 65 kg.

Ostatni etap

Karierę sportową Bronisława Czecha przerwał wybuch II wojny światowej. Zachowały się relacje osób przeprowadzanych przez niego przez "zieloną granicę". Pozycja społeczna jaką uzyskał poprzez działalność w sporcie, była przyczyną aresztowania i osadzenia w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu, gdzie trafił wraz z pierwszym transportem więźniów (posiadał numer obozowy 349).
Jego pokolenie, wychowane w atmosferze i szkołach międzywojnia, żywiło admirację dla śmierci bohaterskiej z bronią w ręku. W obozie koncentracyjnym pozbawienie życia zostało odarte z nimbu heroizmu, a śmierć przerażała swą masowością i przypadkowością. Adaptacja do życia w obozie koncentracyjnym wymagała między innymi przyzwyczajenia się do widoku śmierci, ohydy, upodlenia. Warunkiem przeżycia obozu było przeciwstawienie się koncepcji "numeru". Człowiek musiał znaleźć w sobie pewne wartości, które odrywały go od potwornej i przygnębiającej konkretności życia obozowego (myśl o najbliższych, o życiu na wolności, o zemście, przyjaźń, patriotyzm, przekonania ideowe, wiara religijna, wiara w przyjaciół obozowych itp.
Mimo młodego wieku (do obozu trafił mając 32 lata), charakteryzowała go duża dojrzałość społeczna. Nie podejmował próby ucieczki, by uniknąć wikłania w swoje losy innych ludzi. Jego postawa moralna najdobitniej objawiła się w momencie, kiedy odrzucił propozycję szkolenia niemieckiej młodzieży, w zamian za wolność. Ostatni list napisał 22.V.1944 r. Już wtedy czuł się bardzo źle (serce odmawiało posłuszeństwa). Zmarł 5.VI.1944 r. Rodzina otrzymała na ten temat krótką, lakoniczną informację z gestapo. Nieco więcej danych na ten temat zawiera list Xawerego Dunikowskiego wysłany już po wojnie, adresowany do Stanisławy Czech-Walczakowej: "Szanowna Pani! Niestety, muszę z przykrością donieść, że brat Pani, p. Bronisław Czech nie żyje. Znałem go bardzo dobrze, wielce mi go żal, bo był to bardzo miły młody człowiek. Razem przebywaliśmy w szpitalu, zmarł nagle, przy mnie, na udar serca, bez boleści. Stało się to 5 czerwca 1944 o godzinie 2-giej w południe (nie o 8-mej rano). Wzruszający był moment jego zgonu. Siedzieliśmy w oknie, piękny słoneczny dzień. Przed naszym barakiem na placu obozowali Cyganie, grali bez przerwy na instrumentach rozmaite wesołe utwory muzyczne. Dowiedziawszy się od nas o nagłym zgonie p. Bronisława, przerwali granie i za chwilę zagrali Marsz Żałobny Chopina. Proszę mi wierzyć, że z przykrością tę wiadomość Pani przesyłam. Z poważaniem Xawery Dunikowski".

Symboliczna mogiła Bronisława Czecha znajduje się na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem. Jest patronem wielu ulic (m.in. w Warszawie, Zakopanem, Gdańsku, Szklarskiej Porębie), kilkunastu szkół oraz krakowskiej Akademii Wychowania Fizycznego (od 1977 roku).

Opracowała: dr Halina Zdebska


Opracował: prof. dr hab. Kazimierz Toporowicz

awf_krakow.gif

Witryny internetowe Wydziałów Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie:

Partnerzy: